Kekemelikte İkincil Davranışların Azaltılması — Van Riper Yaklaşımı
Kekemelik yıllar içinde ikincil davranışlar geliştirir — yüz gerginliği, göz kapama, kelime kaçınma, ortam kaçınma. Bu davranışlar kekemelikten daha çok yaşam kalitesini etkiler. Van Riper yaklaşımıyla sistematik desensitizasyon.
İkincil davranışlar nedir? Kekemelik yaşanırken veya beklentisinde gelişen yan davranışlardır: yüz gerginliği, omuz kasılması, göz kapama, ayak vurma; sosyal düzeyde kelime/durum kaçınma, sessizlik tercihi. Bu davranışlar kekemelikten daha çok psikososyal yük yaratır. Van Riper sistematik yaklaşımıyla azaltılır.
İkincil Davranış Türleri
- Fiziksel: Yüz gerginliği, göz kapama, omuz kasılması
- Motor: Ayak vurma, parmak kıpırdatma, jest tekrarı
- Solunum: Hızlı/derin nefes, ses tutma
- Sözcüksel kaçınma: Zor kelimeleri değiştirme, eşanlamlı arama
- Durumsal kaçınma: Telefon, sunum, restoran
- Sosyal: Sessizlik tercihi, geri çekilme
- İçsel: Olumsuz öz-konuşma, anksiyete, utanç
Neden Gelişirler?
- Kekemelik anında 'kurtulma' çabası (yanlış öğrenme)
- Çevresel olumsuz tepkiler (utanma, alay, sabırsızlık)
- Yıllar içinde refleksleşir, otomatik hale gelir
- Anksiyete döngüsü: davranış → utanç → daha çok davranış
- Genellikle 8-12 yaş arası 'fark etme' döneminde başlar
Van Riper'ın 4 Fazlı Yaklaşımı
- 1. MOTIVATION (Motivasyon): Kekemelik ve ikincil davranışlar hakkında farkındalık ve kabullenme
- 2. IDENTIFICATION (Tanımlama): Kendi davranışlarını analiz etme, kataloglama
- 3. DESENSITIZATION (Desensitizasyon): Korku ve kaçınmayı azaltma — kekemeliği 'göğüsleme'
- 4. MODIFICATION (Modifikasyon): Kekemeliği yönetmek için 3 teknik — Cancellation, Pull-out, Preparatory Set
Modifikasyon Teknikleri
- Cancellation: Kekemelik sonrası kelimeyi yavaş yeniden söyleme
- Pull-out: Kekemelik sırasında bilinçli yumuşatma
- Preparatory Set: Zor kelime öncesi hafif başlangıç hazırlama
Bilişsel-Davranışçı Bileşen
- Olumsuz inançların yeniden yapılandırılması
- Sosyal anksiyete için maruz bırakma
- Öz-değerlendirme ve öz-saygı çalışmaları
- Kekemeliği bir parçası olarak kabul (utanç → kabul)
- Sosyal beceri eğitimi (girişkenlik, hayır deme)
Tedavi Planı
| Faz | Süre | Hedef |
|---|---|---|
| Motivasyon | 1 ay | Farkındalık + kabul |
| Tanımlama | 1-2 ay | Kendi davranış analizi |
| Desensitizasyon | 2-3 ay | Kaçınma azaltma, maruz bırakma |
| Modifikasyon | 2-3 ay | Cancellation, Pull-out, Prep Set |
| İdame | Aylık kontrol | Sürdürülebilirlik |
Sıkça Sorulan Sorular
İkincil davranışlar daha mı önemli?
Genelde evet — kekemeliğin yaşam kalitesine etkisi çoğu zaman bu davranışlar üzerindendir. Kaçınma, sosyal çekilme, anksiyete kekemelikten daha çok engelleyici olabilir.
Akıcılık Şekillendirme ile birlikte mi?
Çoğu kez evet — 'Integrated Approach'ta her iki yöntem kombine kullanılır. Akıcı konuşma + kekemeliği yönetme birlikte öğretilir.
Anksiyete tedavisi gerekir mi?
Eşlik eden sosyal anksiyete bozukluğu varsa çocuk psikiyatristi/psikoloğu paralel destek sağlar. DKT davranışsal komponenti yönetir.
Randevu için Bize Ulaşın
Ücretsiz ön telefon görüşmesi · 10-15 dakika · Aynı gün yanıt