Pragmatik Dil Bozukluğu — Sosyal Pragmatik İletişim Bozukluğu (SCD)
Pragmatik dil, dilin sosyal kullanımıdır — konuşma sırası, göz teması, mecaz, ima, espri anlama. Bu boyutta bozukluk olan çocuklar dil yapısını bilebilirler ancak sosyal kullanımda zorlanırlar. DSM-5'te SCD (Social Communication Disorder) olarak tanımlanır.
Pragmatik dil bozukluğu nedir? Çocuk yaşına uygun kelime hazinesi ve cümle yapısına sahiptir, ancak dili sosyal bağlamda kullanmada zorlanır. Konuşma sırası alma, dinleyene göre konu seçme, mecaz/ima anlama, espri yapma sorunlu. Otizm spektrumunda yaygın; ancak otizm tanısı almayan SCD vakaları da vardır.
Pragmatik Dil Becerileri
- Konuşma sırası alma: Sırasında konuşma, sırasında dinleme
- Göz teması: Uygun süre ve sıklıkta
- Dinleyiciye göre konu: Uygun konu seçimi
- Bağlam: Ortama göre konuşma stili (resmi-samimi)
- Mecaz/ima: 'Soğuk kanlı', 'iki dirhem bir çekirdek' anlama
- Espri/şaka: Mizah anlama ve üretme
- Konuşma sürdürme: Diyalog akışını tutma
- Konu değiştirme: Uygun zaman ve şekilde
SCD vs Otizm
- DSM-5 SCD'yi otizm spektrumundan ayrı bir tanı olarak kabul eder
- SCD: Sadece sosyal iletişim sorunu, tekrarlayıcı davranış yok
- Otizm: Sosyal iletişim + tekrarlayıcı davranış/ilgi alanları
- İkisi de DKT müdahalesinden yararlanır
- SCD'de odak tamamen pragmatik dil; otizmde daha geniş
Belirtileri
- Tek yönlü konuşma (monolog)
- Konu değiştirmede zorluk veya uygunsuz konu değiştirme
- İmayı, mecazı, espriyi anlamama (sözel mantık ile alıyor)
- Akranlarla konuşmada zorluk, oyun bağlamı kaçırma
- Yetişkinlerle daha rahat (yapılandırılmış)
- Aşırı resmi veya aşırı samimi konuşma
- Sosyal kuralları öğrendiği halde uygulayamama
Değerlendirme
- Pragmatik dil bataryası (TOPL, CCC, pragmatic profile)
- Sosyal iletişim profili (gözlem)
- Otizm taraması (gerektiğinde yönlendirme)
- Akademik dil değerlendirmesi (anlama, yazılı ifade)
- Aile/öğretmen anket geri bildirimi
Terapi Yaklaşımı
- Sosyal hikayeler (Social Stories): Carol Gray yöntemi
- Sosyal beceri grupları: Yaşıt ile pratik (varsa)
- Konuşma sırası alma egzersizleri
- Mecaz ve ima anlama: Kademeli somuttan soyuta
- Video modelleme: Davranış izleme ve taklit
- Akademik dil: Yazılı ifadede pragmatik
- Aile ve öğretmen koçluğu
Yaş Gruplarına Göre Terapi
| Yaş | Süre | Sıklık | Hedef |
|---|---|---|---|
| 4-6 yaş | 9-12 ay | Haftada 1 | Temel konuşma sırası, oyun pragmatiği |
| 6-10 yaş | 9-12 ay | Haftada 1 | Mecaz, akran iletişimi, sınıf |
| 10-15 yaş | 6-12 ay | Haftada 1 | Soyut dil, sosyal nüans, ergen kuralları |
Sıkça Sorulan Sorular
SCD ile otizm karıştırılır mı?
Sıklıkla — SCD aslında 'otizm spektrumu olmayan' sosyal iletişim sorunudur. Otizmde tekrarlayıcı davranış ve ilgi alanları da olur. Doğru tanı için çocuk psikiyatristi + DKT iş birliği önerilir.
Sosyal beceri kursu yeterli mi?
Hayır — sosyal beceri kursu genel beceri kazandırır; pragmatik dil bozukluğunun altındaki dilsel sorunları çözmez. DKT spesifik dilsel boyutu hedef alır.
Akademik etkisi nedir?
Pragmatik dil sorunları akademik anlamayı, yazılı ifadeyi ve sınıf katılımını etkiler. Tedavi edilmediğinde okul performansı düşer.
Randevu için Bize Ulaşın
Ücretsiz ön telefon görüşmesi · 10-15 dakika · Aynı gün yanıt