TBI Sonrası İletişim:
Bilişsel-İletişimsel Terapi
Travmatik Beyin Hasarı (TBI) sonrası ortaya çıkan bilişsel-iletişimsel bozukluklar için kanıt temelli yetişkin terapisi. Glasgow Coma Scale şiddet sınıflamasından Rancho Los Amigos iyileşme düzeylerine; INCOG ve ASHA TBI Practice Portal kılavuzları çerçevesinde dikkat, hafıza, yönetici işlev, pragmatik dil ve discourse modülleri. Errorless learning, spaced retrieval, Goal-Plan-Do-Review metakognitif stratejiler ve aile odaklı holistik yaklaşım.
TBI sonrası bilişsel-iletişimsel bozukluk, travmatik beyin hasarı sonrası ortaya çıkan; afazi tarzı klasik dil bozukluğundan farklı olarak — beynin yaygın hasarına bağlı dikkat, hafıza, yönetici işlev ve pragmatik dil alanlarında karma bir tablodur. ASHA terminolojisinde "cognitive-communication disorder" olarak adlandırılır. Kelime bulma ve anlama gibi spesifik dil becerileri görece korunmuş olabilir; ancak konuşmayı sürdürme, konuya odaklanma, uygun sırada söz alma, bağlama uygun yanıt verme gibi yüksek düzey iletişim becerileri belirgin etkilenir. Glasgow Coma Scale şiddet sınıflaması ve Rancho Los Amigos iyileşme düzeylerine göre planlanan; INCOG kılavuzu çerçevesinde kanıt temelli müdahale.
📑 İçindekiler
TBI ve Bilişsel-İletişimsel Bozukluk
Travmatik Beyin Hasarı (TBI — Traumatic Brain Injury), dış bir kuvvet (kafa travması, çarpma, patlama, vurma) sonucu beyin işlevinde ortaya çıkan değişikliktir. TBI iki ana türde sınıflanır: kapalı kafa travması (kafatası bütünlüğü korunmuş; çarpma, sallanma, ani ivme/ivmelenme değişikliği) ve penetran travma (kafatası kırılmış, beyne nüfuz). Klinik tablo hasarın doğasına göre farklılaşır.
TBI'nin biyolojik mekanizması inmeden belirgin biçimde farklıdır. İnmede hasar fokal (yerel) bir damar bölgesine sınırlı iken — TBI'de hasar tipik olarak diffüz (yaygın)'dir. Coup-contrecoup mekanizması (beyin çarpma anında bir yöne, ardından geriye savrulur, iki tarafta hasar oluşur) ve diffüz aksonal hasar (DAI — Diffuse Axonal Injury) sıklıkla görülür. Bu yaygın hasar TBI sonrası klinik tablonun karma karakteristiğini açıklar: tek bir dil bölgesinin değil — beynin birden çok alanının etkilenmesi söz konusudur.
Bu nedenle TBI sonrası ortaya çıkan iletişim bozukluğu ASHA tarafından "afazi" yerine "bilişsel-iletişimsel bozukluk" (cognitive-communication disorder) olarak adlandırılır. Kelime hazinesi, dilbilgisi gibi temel dil yapıları sıklıkla korunmuştur; ancak dilin kullanımı — konuyu sürdürme, konuya uygun yanıt verme, sırayla söz alma, sözel hafızada tutma, akış halinde konuşmayı izleme — etkilenir. Bu özellik TBI iletişim tablosunu klasik afaziden ayırır ve müdahale yaklaşımını belirler.
Şiddet Sınıflaması — Glasgow Coma Scale
Glasgow Coma Scale (GCS), TBI şiddetinin standart sınıflama aracıdır. Üç boyutta puanlanır: göz açma (1-4), sözel tepki (1-5), motor tepki (1-6); toplam 3-15 puan. Bu skor terapi planlamasını, prognozu ve ailenin bilgilendirilmesini şekillendiren temel veridir.
| Şiddet | GCS Puanı | Bilinç Kaybı | PTA Süresi | Tipik Tablo |
|---|---|---|---|---|
| Hafif TBI (mTBI) | 13-15 | 0-30 dakika | 24 saatten az | Sarsıntı (concussion); postkonkussiyon sendromu riski |
| Orta TBI | 9-12 | 30 dk - 24 saat | 1-7 gün | Belirgin bilişsel-iletişim etkilenmesi; rehabilitasyon ihtiyacı yüksek |
| Şiddetli TBI | 3-8 | 24 saatten fazla | 7 günden fazla | Uzun süreli koma; kalıcı bilişsel-iletişimsel etki riski; yoğun bakım sonrası rehab |
"Hafif" kelimesi yanıltıcı olabilir. Hafif TBI vakalarının %15-30'unda postkonkussiyon sendromu (PCS) görülür: baş ağrısı, dikkat dağınıklığı, hafıza güçlüğü, kelime bulma zayıflığı, sözel yorgunluk haftalar-aylar sürebilir. Sporcularda (futbol, boks, dövüş sporları) tekrarlayan sarsıntılar kümülatif hasar yaratabilir — CTE (Chronic Traumatic Encephalopathy) riski. Bu sebeple "yere düştü, baygın kalmadı, bir şeyi yok" yaklaşımı modern klinik literatürde önerilmez; sarsıntı şüphesi varsa nöroloji ve dil-konuşma değerlendirmesi standarttır.
Rancho Los Amigos İyileşme Düzeyleri
Rancho Los Amigos Levels of Cognitive Functioning (RLAS), TBI sonrası iyileşmenin sekiz düzeyini tanımlayan klasik bir çerçevedir. Modern güncellenmiş RLAS-Revised (RLAS-R) on düzeye çıkarılmıştır. Bu skala terapi planlamasının temel referansıdır — her düzey için farklı müdahale yaklaşımı uygulanır.
- Düzey I — Tepkisiz: Çevresel uyarana hiç tepki yok. Yoğun bakım dönemi. Aile eğitimi başlangıcı, çevresel uyarı yönetimi.
- Düzey II — Genelleşmiş Tepki: Sesli, görsel ve dokunsal uyaranlara değişken, geç ve genel tepkiler. Hâlâ bilinçaltı düzey.
- Düzey III — Lokalize Tepki: Spesifik uyarana spesifik tepki başlar. Basit komutlara aralıklı yanıt. Aileyi tanıma başlangıcı. Sistematik duyusal uyarım.
- Düzey IV — Karışık-Ajite: Hasta uyanmış ama yoğun karışık ve ajite. Saldırgan davranış olabilir. Çevre kontrol, kısa basit yönergeler. Sınırları yapay olarak küçültme.
- Düzey V — Karışık-Ajite Olmayan: Karışıklık sürer ama ajitasyon azalmıştır. Yapılandırılmış ortamda kısa basit aktiviteler. Yapılandırma maksimum.
- Düzey VI — Karışık-Uygun: Yapılandırılmış ortamda uygun davranış. Tanıdık görevlerde başarı; yeni görevlerde sorun. Hafıza ve dikkat çalışmaları başlar. Aileyle bağ güçlenir.
- Düzey VII — Otomatik-Uygun: Tanıdık ortamlarda otomatik, uygun davranış. Ancak yargılama, problem çözme, soyut düşünme zayıf. Toplum görevlerine geçiş. Metakognitif strateji öğretimi.
- Düzey VIII — Amaca Yönelik-Uygun: Toplum içinde bağımsız işlev. Hâlâ subtle bilişsel zayıflıklar — sosyal pragmatik, hızlı karar verme, çoklu görev. Return-to-work/school planı, ileri düzey strateji öğretimi.
RLAS skoru sadece bir tanı değil — her düzey için farklı klinik yaklaşım belirler. Düzey IV'teki bir hasta için sözel-akıcılık çalışması anlamsızdır; çevresel kontrol ve davranış yönetimi öncelikli. Düzey VII'deki bir hasta için ise metakognitif strateji ve return-to-work planı uygundur. Aile için de skala işe yarayan bir araçtır — "ne beklemeli, ne beklememeli" netleştirilir. Modern uygulamada RLAS düzeyleri arasında geçişler her hasta için farklı hızda olur; bazıları belirli düzeyde takılıp kalabilir, bazıları hızlı ilerler.
Etkilenen Bilişsel-İletişim Alanları
TBI sonrası bilişsel-iletişimsel bozukluk tek bir alan değil — birden çok yüksek bilişsel işlev alanını birlikte etkiler. Aşağıdaki alanların her biri bağımsız değerlendirilir ve hedeflenir.
Dikkat
Sustained attention (sürdürme), selective (seçici), alternating (değiştirme), divided (bölünmüş) dikkat türleri. Sohlberg-Mateer çerçevesi. APT (Attention Process Training) protokolü.
Hafıza
Working memory, prospective memory (geleceğe yönelik), retrospective. Yeni bilgiyi öğrenme, eski bilgiyi geri çağırma. Errorless learning, spaced retrieval temel.
Yönetici İşlev
Planlama, problem çözme, çoklu görev yönetimi, kognitif esneklik, sebep-sonuç yargılama. Frontal lob işlevleri. Goal-Plan-Do-Review (Ylvisaker).
Pragmatik Dil
Sıra alma, konu sürdürme, ses tonu uygunluğu, mecaz anlama, ima yakalama, sosyal-bağlam okuma. Pragmatik dil bozukluğuna benzer.
Discourse — Anlatı Akışı
Coherence (mantıksal bağ) ve cohesion (dilbilgisel bağ) zayıflığı. Konuyu sürdürme, ana fikre dönme, ilgisiz detaylardan kaçınma.
Farkındalık
Self-awareness (öz farkındalık) — kişinin kendi zorluklarının farkında olması. TBI'da sıklıkla zayıflar (anosognosia). Crosson hiyerarşisi: intellectual → emergent → anticipatory.
Bilişsel İşlemleme Hızı
Bilgi alma ve işleme hızında belirgin yavaşlama. Konuşmayı takip edememe, "kaybolma" hissi. Yorgunluk hızı daha da düşürür.
Sosyal Davranış
Disinhibition (engellenmeme), uygunsuz şaka, agresyon, bağlam-okuma zayıflığı. Frontal lob etkilenmesinde sık. Sosyal beceri eğitimi.
Bilişsel Yorgunluk
TBI sonrası çok sık raporlanan ama az değerlendirilen alan. Mental efor sonrası belirgin yorgunluk; tüm diğer alanları etkiler. Yönetim kritik.
Değerlendirme Araçları
TBI değerlendirmesi standart dil bataryalarının ötesinde — bilişsel-iletişim boyutuna odaklı özel araçlar kullanır.
- GCS — Glasgow Coma Scale: Akut faz şiddet ölçümü. Standart üç boyutlu skor.
- RLAS / RLAS-R: İyileşme düzeyi sınıflaması. Klinik gözlem temelli.
- BTHI — Brief Test of Head Injury: Helm-Estabrooks. Kısa, akut faz uygulamaya uygun bilişsel-iletişim taraması.
- SCATBI — Scales of Cognitive Ability for TBI: Adamovich-Henderson. Algı, ayırt etme, oryantasyon, organizasyon, geri çağırma alt boyutları.
- FAVRES — Functional Assessment of Verbal Reasoning and Executive Strategies: MacDonald. Yüksek düzey yetişkin TBI için karmaşık akıl yürütme ve yönetici işlev değerlendirmesi.
- RBANS — Repeatable Battery for Assessment of Neuropsychological Status: Randolph. Bilişsel profil çıkarma; klinik psikolog ile ortaklaşa.
- MAST — Misery Awareness Self-rating Test: Crosson farkındalık değerlendirmesi.
- LCQ — La Trobe Communication Questionnaire: Douglas. Aile ve hasta öz-değerlendirme; günlük iletişim ölçümü.
- Bilişsel Yorgunluk Ölçeği: Cleeland Fatigue Inventory ya da Fatigue Severity Scale (FSS).
- Discourse Örneklemi: Anlatı, prosedürel ve konuşma diskuru örneklemleri. Coherence-cohesion analizi.
TBI değerlendirmesi tek bir uzmanın değil — multidisipliner ekibin işidir. DKT (bilişsel-iletişim), nöropsikolog (bilişsel profil), fizyoterapist (motor), iş ve uğraş terapisti (ADL), psikiyatri (duygu durum, davranış) birlikte çalışır. Türkiye'de TBI hastalarının çoğu yalnızca fiziksel rehabilitasyona yönlendirilir; bilişsel-iletişim boyutu sıklıkla atlanır. Modern uygulamada bu boyutun DKT tarafından değerlendirilmesi standarttır — özellikle return-to-work ve okul başarısı için kritik.
Kanıt Temelli Protokoller
Aşağıdaki protokoller INCOG kılavuzu, ASHA TBI Practice Portal ve INESSS-ONF rehberlerinde kanıt temelli olarak listelenenlerdir.
Attention Process Training
Sohlberg-Mateer. Dört dikkat türü için hiyerarşik egzersizler. Sustained → selective → alternating → divided. Bilgisayar destekli versiyonları mevcut.
Goal-Plan-Do-Review
Ylvisaker. Metakognitif strateji öğretiminin altın standardı. Hedef belirle → plan yap → uygula → gözden geçir. Yönetici işlev için.
Errorless Learning
Wilson. Hasta öğrenme sırasında hata yapmasını engelleyen yaklaşım. Cevap önceden verilir; hasta sadece doğruyu tekrarlar. Şiddetli TBI ve demans için kanıt güçlü.
Spaced Retrieval
Brush-Camp. Giderek uzayan zaman aralıklarıyla bilgi tekrarı: 30 sn → 1 dk → 5 dk. Uzun süreli hafızaya transfer.
Memory Book / Notebook Training
Bourgeois. Dışsal hafıza desteği. Günlük, takvim, fotoğraf, yönerge listeleri. Sistematik kullanım eğitimi.
Smartphone Tabanlı Destek
Modern dışsal strateji — takvim, alarmlar, hatırlatıcılar, sesli not, GPS. Genç ve teknoloji aşina TBI hastalarında çok etkili.
Sosyal Beceri Eğitimi
Pragmatik dil, sıra alma, ses tonu ayarlama, bağlam okuma. Rol oyunu, video geri bildirim, grup formatı.
Discourse Treatment
Coherence-cohesion çalışması. Anlatı yapısı, ana fikir-detay ayrımı, konu sürdürme. Story grammar yetişkin uyarlaması.
Holistic Milieu Rehab
Prigatano. Bütüncül günlük yaşam ortamında multidisipliner program. Grup terapi + bireysel + iş yeri simülasyonu.
İçsel vs Dışsal Strateji Yaklaşımları
TBI rehabilitasyonunda iki ana strateji yaklaşımı vardır. Hasta profiline göre hangisinin baskın olacağı belirlenir; çoğu vakada her ikisi entegre edilir.
| Boyut | İçsel Strateji (Internal) | Dışsal Strateji (External) |
|---|---|---|
| Felsefe | Kişinin zihinsel becerilerini güçlendirme | Çevresel araç ve teknoloji kullanma |
| Örnekler | Görselleştirme, gruplama (chunking), tekrar, kendine konuşma, zihinsel canlandırma | Hafıza defteri, takvim, smartphone alarmları, görsel yönerge listeleri, kapı işaretleri |
| Uygunluk | Hafif-orta TBI; farkındalık ve motivasyon korunmuş | Şiddetli TBI; düşük farkındalık; iç stratejilere erişimsizlik |
| Öğrenme Yükü | Yüksek — strateji içselleştirilmeli | Düşük — araç dışsal; sadece kullanmayı öğrenmek yeterli |
| Bağımlılık | Bağımsız zihinsel işlev | Araca bağımlılık (kabul edilebilir bir kompenzasyon) |
| Sürdürebilirlik | Kazanım kalıcı olabilir ama transfer zor | Araç sürekli kullanılır; transfer sorunu yok |
| Modern Eğilim | Hafif vakalarda devam | Smartphone tabanlı destek yaygınlaşıyor; tüm vakalar için temel |
Modern TBI rehabilitasyonu içsel-dışsal stratejileri keskin biçimde ayırmaz; her ikisini hasta profiline göre hibrit kullanır. Şiddetli TBI hastasında dışsal stratejiler temel; iç stratejiler ekstra desteklenir. Hafif TBI hastasında iç stratejiler güçlendirilir; smartphone tabanlı dışsal destek tamamlayıcı. Yıllar içinde TBI literatürü "dışsal stratejilere güvenmek yetersizlik değil — pratik klinik akıldır" konsensüsüne ulaşmıştır. Memory book taşımak ya da smartphone hatırlatıcılarla yaşamak modern yaşamda zaten herkesin yaptığı şeydir.
Program Yapısının 6 Fazı
Aşağıdaki çerçeve TBI sonrası bilişsel-iletişimsel terapinin tipik akışını sunar; RLAS düzeyine ve şiddete göre fazlar uyarlanır.
- Akut Faz Değerlendirme ve Çevresel Düzenleme Yatak başı RLAS düzeyi belirlenmesi, GCS izlemi, eşlik eden afazi/AOS/dizartri taraması. Çevresel uyaranların düzenlenmesi, aile eğitimi başlangıcı, basit komunikasyon sistemi.
- Erken Rehabilitasyon — Dikkat ve Oryantasyon RLAS IV-V düzeyinde yapılandırılmış ortam, kısa basit aktiviteler. APT temelinde dikkat egzersizleri. Kişi-yer-zaman oryantasyonu. Hafıza defteri tanıtımı.
- Bilişsel-İletişim Modülleri Dikkat, hafıza, yönetici işlev, pragmatik dil ve discourse alanlarında özel modüller. Errorless learning, spaced retrieval, GPDR temel teknikler.
- Metakognitif Strateji Öğretimi Ylvisaker Goal-Plan-Do-Review çerçevesinde kendi performansını izleme. Self-awareness inşası. Farkındalık zayıflığı varsa Crosson hiyerarşisi.
- Sosyal İletişim ve Toplum Geçişi Pragmatik dil, sosyal beceri, bağlam okuma. Rol oyunu, video geri bildirim. Aile-yakın çevre eğitimi; çatışma yönetimi.
- Return-to-Work / School Planı ve Uzun Vade İzlem İş yeri / okul simülasyonu. Çoklu görev, zaman yönetimi, bilişsel yorgunluk kontrolü. Periyodik uzun vade izlem.
TBI rehabilitasyonu inmeden farklı olarak çoğu zaman 1-3 yıl ya da daha uzun sürer. Bu süre boyunca ailenin sürdürebilir destek sağlaması kritik. Aile bilgilendirme, ebeveyn eğitimi (yetişkin TBI için "yakın çevre eğitimi" olarak adapte) ve düzenli koordinasyon hizmetleri TBI sürecinin omurgasıdır. Aile burnout riski yüksektir; destek grupları, aile psikolojik desteği önerilmelidir. Türkiye'de Trafik Kazaları Sonrası Beyin Hasarı Derneği gibi yapılar aile için sosyal destek ağı sunar.
Sıkça Sorulan Sorular
TBI sonrası bilişsel-iletişimsel bozukluk nedir?
Travmatik Beyin Hasarı (TBI — Traumatic Brain Injury) sonrası ortaya çıkan bilişsel-iletişimsel bozukluk; afazi tarzı klasik dil bozukluğundan farklı olarak — beynin yaygın hasarına bağlı dikkat, hafıza, yönetici işlev ve pragmatik dil alanlarında karma bir tablodur. ASHA terminolojisinde "cognitive-communication disorder" olarak adlandırılır. Kelime bulma, anlama gibi spesifik dil becerileri görece korunmuş olabilir; ancak konuşmayı sürdürme, konuya odaklanma, uygun sırada söz alma, bağlama uygun yanıt verme gibi yüksek düzey iletişim becerileri belirgin etkilenir.
TBI şiddeti nasıl sınıflandırılır?
Glasgow Coma Scale (GCS) TBI şiddetinin standart sınıflama aracıdır. Hafif TBI (GCS 13-15): genellikle sarsıntı (concussion); kısa süreli bilinç kaybı, hızlı iyileşme. Orta TBI (GCS 9-12): birkaç saat süren bilinç kaybı, posttravmatik amnezi 1-7 gün. Şiddetli TBI (GCS 3-8): koma, uzun süreli bilinç kaybı, kalıcı bilişsel-iletişimsel etki riski yüksek. Post-traumatic amnesia (PTA) süresi de prognoz göstergesi — 7 günden fazla PTA şiddetli kategori.
Rancho Los Amigos Skalası nedir?
Rancho Los Amigos Levels of Cognitive Functioning (RLAS), TBI sonrası iyileşmenin sekiz düzeyini tanımlayan klasik bir çerçevedir. Düzey I: Tepkisiz; Düzey II: Genelleşmiş tepki; Düzey III: Lokalize tepki; Düzey IV: Karışıklık-ajite; Düzey V: Karışık-ajite olmayan; Düzey VI: Karışık-uygun; Düzey VII: Otomatik-uygun; Düzey VIII: Amaca yönelik-uygun. Bu skala terapi planlaması için temel çerçeve — her düzey için farklı müdahale yaklaşımları uygulanır. Modern güncellenmiş hali Rancho Los Amigos-Revised (RLAS-R) on düzeye çıkarılmıştır.
INCOG ve ASHA kılavuzları neler önerir?
INCOG (International Cognitive Rehabilitation TBI guidelines) ve ASHA TBI Practice Portal modern TBI rehabilitasyonunun kanıt temelli rehberleridir. Temel öneriler: erken başlangıç, holistik yaklaşım, metakognitif strateji öğretimi, hata yapmadan öğrenme (errorless learning), spaced retrieval, dış belleğe destek (memory book, smartphone), aile katılımı, fonksiyonel hedefler, return-to-work/school planı. INCOG kılavuzu dikkat, hafıza, yönetici işlev ve bilişsel-iletişim için ayrı protokoller önerir. Türkiye'de bu kılavuzlar uluslararası standart olarak takip edilir.
Sarsıntı (concussion) hafif TBI mi?
Evet. Sarsıntı (concussion) hafif TBI'nin alt grubudur; ancak "hafif" kelimesi yanıltıcı olabilir — bu vakaların önemli kısmında postconcussion syndrome adı verilen kalıcı bilişsel ve iletişimsel zorluklar görülür. Baş ağrısı, dikkat dağınıklığı, kelime bulma güçlüğü, sözel hafıza zayıflığı, sosyal iletişim yorgunluğu tipiktir. Sporcularda (futbol, boks, dövüş sporları) tekrarlayan sarsıntılar kümülatif etki yaratabilir (CTE — Chronic Traumatic Encephalopathy riski). Hafif TBI vakalarının düzenli değerlendirilmesi ve gerektiğinde dil-bilişsel destek alması önemlidir.
İçsel vs dışsal strateji nedir?
TBI rehabilitasyonunda iki temel strateji yaklaşımı vardır. İçsel (internal) stratejiler kişinin zihinsel becerilerini güçlendirmeye dayanır: görselleştirme, gruplama (chunking), self-monitoring, tekrar etme, zihinsel canlandırma. Dışsal (external) stratejiler ise çevresel araçlar kullanır: hafıza defteri, takvim, alarmlar, smartphone hatırlatıcıları, görsel yönerge listeleri, kapı işaretleri. Şiddetli TBI'da dışsal stratejiler kritik; hafif-orta TBI'da içsel stratejiler de güçlendirilebilir. Sohlberg ve Mateer'in çalışmaları bu çerçeveyi sistematize eder.
Errorless learning ve spaced retrieval nedir?
Errorless learning (hatasız öğrenme), Wilson'un geliştirdiği — TBI hastasının öğrenme sırasında hata yapmasını engelleyen bir yaklaşımdır. Hata yapılırsa beyin hatayı da kayda alır; sonra doğruyu hatadan ayırmak zorlaşır. Bu sebeple cevap önceden verilir, hasta sadece doğruyu tekrarlar. Spaced retrieval (Brush-Camp), bir bilginin giderek uzayan zaman aralıklarıyla geri çağrılmasıdır: 30 saniye → 1 dakika → 5 dakika → 15 dakika. Uzun süreli hafızaya transferi destekler. Her iki yöntem de TBI ve demans rehabilitasyonunda kanıt temelli.
TBI terapisi Salihli ve Manisa'da mevcut mu?
Evet. Hasan Hüseyin Uslu Salihli'de yetişkin TBI sonrası bilişsel-iletişimsel değerlendirme ve terapi hizmeti sunmaktadır. INCOG kılavuzu ve ASHA TBI Practice Portal çerçevesinde dikkat (APT), hafıza (spaced retrieval, errorless learning), yönetici işlev (Goal-Plan-Do-Review), pragmatik dil ve discourse modülleri uygulanır. Eşlik eden afazi, AOS ve dizartri ile entegre tedavi. Manisa, Turgutlu, Alaşehir, Kula ve Ahmetli'den hastalar randevu alabilir; uzaktan video destek seçeneği de mevcuttur.
TBI Değerlendirmesi için Randevu
Ücretsiz ön telefon görüşmesi · 10-15 dakika · Salihli ve Manisa'da RLAS düzeyi temelinde değerlendirme; INCOG kılavuzu çerçevesinde bilişsel-iletişimsel modüller. Aile-yakın çevre eğitimi destekli.